«Τὴν μὲν γὰρ ἀληθεστάτην πρόφασιν, ἀφανεστάτην δὲ λόγῳ, τοὺς Ἀθηναίους ἡγοῦμαι μεγάλους γιγνομένους καὶ φόβον παρέχοντας τοῖς Λακεδαιμονίοις ἀναγκάσαι ἐς τὸ πολεμεῖν».
Θουκυδίδου «Ἱστορίαι» (1.23.6)
Ο ακαδημαϊκός, συγγραφέας, διπλωμάτης και πολιτικός Άγγελος Βλάχος (1915 − 2003), που έχει μεταφέρει με υποδειγματικό τρόπο το κείμενο του Θουκυδίδη στη νέα ελληνική, αποδίδει* το εναρκτήριο απόσπασμα ως εξής: «Η πραγματική, βέβαια, αλλά ανομολόγητη αιτία ήταν, καθώς νομίζω, το ότι η μεγάλη ανάπτυξη της Αθήνας φόβισε τους Λακεδαιμόνιους και τους ανάγκασε να πολεμήσουν».
Η ερμηνεία της βαθυτέρας και αφανούς αιτίας του ξεσπάσματος του Πελοποννησιακού πολέμου από τον Θουκυδίδη, έχει, κατά κάποιον παράδοξο τρόπο, «στοιχειώσει» τα συστήματα σκέψης μικρών και μεγάλων δυνάμεων, συμμαχιών και συνασπισμών χωρών εδώ και αιώνες – αν όχι χιλιετίες. Όσοι διαχειρίζονται πολιτικούς, οικονομικούς, πολιτισμικούς και κυρίως στρατιωτικούς πόρους, βασιζόμενοι στην θουκυδίδεια ερμηνεία της -μοιραίας για τον αρχαίο ελληνικό κόσμο- σύρραξης Αθηναίων και Σπαρτιατών, έχουν μία προτεραιότητα: να υπολογίσουν ποιοι εκ των ανταγωνιστικών προς αυτούς δυνάμεων πλησιάζουν να ξεπεράσουν το σημείο ισχύος, πέρα από το οποίο δεν υπάρχει επιστροφή και δεν μπορεί να υπάρξει επιλογή πέραν της υποταγής ή μιας ατελέσφορης σύγκρουσης.
Θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος, ότι ο Θουκυδίδης -και ειδικά η αντίληψη που διέπει το συγκεκριμένο χωρίο από το έργο του- είναι ο βασικός… σύμβουλος στρατηγικής στα περισσότερα στρατιωτικά επιτελεία του κόσμου. Ουδείς επιθυμεί ο εχθρός του να καταστεί μη αντιμετωπίσιμος. Γι’ αυτό αισθάνεται την ιστορική υποχρέωση ν’ ανοίξει πρώτος τον...
