Τὸ φαινόμενο τοῦ Ἑωσφόρου στὴν Ἑλλάδα

Δολοφονημένες γυναῖκες μέσα σὲ βαλίτσες. Μακελεμένα βρέφη σὲ καταψύξεις. Βιασμοὶ ἀνηλίκων. Γονεῖς παραδίδουν τὰ μωρά τους σὲ κατακάθια γιὰ νὰ ἐκτονώσουν τὴν ἀνωμαλία τους πάνω τους. Αἱμομιξία. Παιδεραστεία. Ξεκαθαρίσματα λογαριασμῶν μαφιόζων. Κολλητοὶ ὑπουργῶν καὶ πρωθυπουργῶν πρωταγωνιστὲς στὸ ἔγκλημα. Ἀνώτατοι δικαστικοὶ σπρώχνουν κοκαΐνη σὲ ἀνηλίκους μὲ ἀντάλλαγμα σέξ. Σὲ κάθε γωνιὰ τῆς ἐξουσίας γλοιώδη πρόσωπα. Καὶ μόνο ἡ ὄψη τους προδίδει τὰ ψυχικὰ βδελύγματα, που κρύβονται κάτω ἀπὸ τὸ «ἐνάρετο» προσωπείο. Κι ὅπως εἶναι πάνω, ἔτσι καὶ κάτω. Ἡ «κορυφὴ» τῆς κοινωνίας καὶ ἡ βάση της ἔχουν ἐξισωθεῖ ὡς πρὸς τὶς παρακμιακὲς ἕξεις καὶ συμπεριφορές. Σὲ λίγο καιρὸ θὰ διαφέρουν μόνο ὡς πρὸς τὴν ἔκταση τῶν συνεπειῶν τῶν πράξεών τους. Ποσοτικὴ ἡ διαφορὰ τοῦ κακοῦ, ὄχι ποιοτική.

Τὰ σώματα τῶν νέων στιγματισμένα ἀπὸ μυριάδες τατουὰζ που κάνουν τὴν ἐπιδερμίδα νὰ φαντάζει σὰν ξεφτισμένη κουρελού. Στοὺς ἐφηβικοὺς καὶ νεανικοὺς νόες βουίζουν μονότονοι ἦχοι καὶ στίχοι που ἐγκωμιάζουν τὸ ἔγκλημα. Ἡ παραβατικότητα παρουσιάζεται σὰν τὸ ἀπόλυτο ἰδανικό. Στόχος ζωῆς ἡ ἐξομοίωση μὲ συμμορίτη τῶν ΗΠΑ που ζεῖ σὲ γειτονιὲς – χωματερὲς ἀγοράζει καὶ πουλᾶ λευκὴ σάρκα καὶ ναρκωτικά, ἐκβιάζει καὶ σκοτώνει γιὰ ψύλλου πήδημα. Κάθε ἐλεύθερη ἐπιφάνεια τῆς πόλης γεμάτη ἀπὸ τὴ λέπρα τοῦ γκράφιτυ. Στὸ κέντρο τῆς πρωτεύουσας βασιλεύει ἡ μπόχα ἀπὸ οὖρα καὶ κόπρανα. Ἁπλωμένες στρωματσάδες ἀστέγων. Τοξικομανεῖς κάνουν τὴ δόση τους σὲ κοινὴ θέα. Δίπλα τους περνοῦν μυριάδες ἀπρόσκλητοι ἐπισκέπτες, τῶν ὁποίων ἡ καρτ βιζίτ εἶναι οἱ μπούρκες καὶ τὰ φέσια τους. Καὶ τὸ σούρουπο, μαζὶ μὲ τὸ σκοτάδι που ἁπλώνεται στὴν πόλη, ἡ ὁποία κάποτε μοίραζε τὸ φῶς της στὴν ἀνθρωπότητα, ἔρχεται κι ὁ φόβος. Εἶναι δοκιμασία καὶ ρίσκο συνάμα μιὰ νυχτερινὴ βόλτα στὴν Ἀθήνα. Κι οἱ Ἕλληνες μειώνονται. 

Φεύγουν στὸ ἐξωτερικὸ ὅσοι μποροῦν νὰ ἀποδράσουν. Οἱ παραμένοντες γερνοῦν καὶ ἀποκάμουν. Οἱ ἐπήλυδες αὐξάνονται καὶ πληθύνονται. Ἡ ἀντικατάσταση τοῦ πληθυσμοῦ φέρνει καὶ ἀντικατάσταση ἀξιῶν. Ἂν ἀντικρίσει κάποιος τὸ ντεκόρ μέσα στὸ ὁποῖο ἐπιβιώνουμε θὰ συνειδητοποιήσει ὅτι εἶναι σχεδιασμένο ἔτσι ὥστε ἡ πορεία νὰ μὴν ἔχει ἄλλη κατεύθυνση παρὰ τὴν κατηφόρα. Ὅσα συμβαίνουν στὴν Ἀθήνα καὶ γενικότερα στὴν Ἑλλάδα παραπέμπουν στὸ «φαινόμενο τοῦ Ἑωσφόρου», τὸ πείραμα που...

πραγματοποιήθηκε τὸ 1971 στὸ πανεπιστήμιο Στάνφορντ τῶν ΗΠΑ. Ἐπικεφαλῆς καὶ ἐμπνευστής του ὁ Ἀμερικανὸς ψυχολόγος Φίλιπ Ζιμπάρντο (1933-2024). Ὅπως διαβάζουμε στὴν διαδικτυακὴ ἐγκυκλοπαίδεια Wikipedia αὐτὸ τὸ πείραμα ἔγινε «μὲ κρατικὴ ἐπιχορήγηση ἀπὸ τὸ Γραφεῖο Ναυτικῶν Ἐρευνῶν τῶν ΗΠΑ (U.S. Office of Naval Research). […] Σὲ 24 κλινικὰ ὑγιῆ ἄτομα ἀνατέθηκε τυχαῖα νὰ εἶναι ‘φυλακισμένοι’ ἢ ‘φύλακες’ σὲ ἕνα τεχνητὸ μπουντρούμι, που βρίσκεται στὸ ὑπόγειο τοῦ κτιρίου τῆς ψυχολογίας, στὸ Πανεπιστήμιο τοῦ Στάνφορντ […] Τὸ -προγραμματισμένο γιὰ δύο ἑβδομάδες- πείραμα γιὰ τὴν ψυχολογία τῆς ζωῆς στὴ φυλακή, ἔληξε μετὰ ἀπὸ μόλις ἕξι ἡμέρες, λόγω τοῦ συναισθηματικοῦ τραύματος που ὑπέστησαν οἱ συμμετέχοντες. Οἱ σπουδαστὲς ἄρχισαν γρήγορα νὰ ὑποδύονται τοὺς ρόλους τους, οἱ μὲν ‘φύλακες’ νὰ γίνονται σαδιστὲς καὶ οἱ δὲ ‘κρατούμενοι’ νὰ παρουσιάζουν ἀκραία παθητικότητα καὶ κατάθλιψη».

Στὸ βιβλίο του μὲ τίτλο “The Lucifer Effect: Understanding How Good People Turn Evil (2007)” (ἡ ἑλληνικὴ ἔκδοση εἶναι ‘Ἡ ἐπιρροὴ τοῦ Ἑωσφόρου / Πὼς καλοὶ ἄνθρωποι γίνονται κακοί’, ἐκδόσεις University Studio Press, 2011) ὁ Ζιμπάρντο ἐξηγεῖ ὅτι τὸ κακὸ δὲν εἶναι ἁπλῶς θέμα κάποιων μεμονωμένων «σάπιων μήλων» (ἡ ἀτομικὴ ψυχοπαθολογία, δηλαδή), ἀλλὰ ἀποτέλεσμα τοῦ «κακοῦ καλαθιοῦ» (τοῦ συστήματος καὶ τῶν συνθηκῶν, που ἔχει διαμορφώσει αὐτὸ τὸ σύστημα). Οἱ παράγοντες ποὺ οδηγοῦν στὴν ἐξομοίωση μὲ τὸ κακὸ εἶναι: Ἀποπροσωποποίηση: Ἡ ἀπώλεια τῆς ἀτομικῆς ταυτότητας καὶ τῆς προσωπικῆς εὐθύνης μέσα σὲ μιὰ ὁμάδα ἢ πίσω ἀπὸ μιὰ στολή/μάσκα.

Ἀπανθρωποποίηση: Ἡ τάση νὰ βλέπουμε τοὺς ἄλλους ὄχι ὡς ἀτομικὲς ὀντότητες, ἀλλὰ ὡς κατηγορίες, ἀριθμοὺς ἢ «ἐχθρούς».

Ἡ Δύναμη τοῦ Ρόλου: Ὅταν τὸ ἄτομο υἱοθετεῖ ἕναν κοινωνικὸ ρόλο, τείνει νὰ συμπεριφέρεται σύμφωνα μὲ τὶς προσδοκίες αὐτοῦ τοῦ ρόλου, ἀφήνοντας στὴν ἄκρη τὶς προσωπικές του ἀξίες.

Ὑπακοὴ στὴν αὐθεντία: Ἡ τυφλὴ συμμόρφωση σὲ κανόνες καὶ ἐντολὲς ἀνώτερων δομῶν, χωρὶς κριτικὴ σκέψη.

Τὶ σημαίνουν ὅλα τοῦτα; Ὅτι ὅπως στὸ ἀριστοτελικὸ «ἔθος» γινόμαστε τὸ ἀποτέλεσμα τῶν καθημερινῶν δραστηριοτήτων μας, τῶν συνηθειῶν μας, ἔτσι καὶ στὸ «Φαινόμενο τοῦ Ἑωσφόρου», ἡ καθημερινὴ τριβὴ μὲ ἕνα περιβάλλον ἐξουσίας ἢ βίας διαμορφώνει σταδιακὰ τὸν χαρακτήρα. Τὸ ἄτομο ἐξομοιώνεται πλήρως μὲ τὸ πλαίσιο μέσα στὸ ὁποῖο λειτουργεῖ. Κι αὐτὸ τὸ «κακὸ καλάθι» τῆς Ἑλλάδας τὸ ἔχουν πλέξει οἱ… ἐκλεκτοί μας, ἐκεῖνοι που ψηφίζουμε γιὰ νὰ μᾶς ἐκπροσωπήσουν στὸ Κοινοβούλιο, ἐκεῖνοι που ἐμπιστευόμαστε γιὰ τὴν ἐνημέρωσή μας, οἱ διαμορφωτὲς τῆς ἄποψής μας.

Ἔχει μεγάλη πελατεία στὴν Ἑλλάδα ὁ Ἑωσφόρος…