Ἡ ἀσθένεια τῆς ἄγνοιας τοῦ ἑαυτοῦ

Ἀγαλματίδιο τοῦ Ἀρποκράτη τοῦ 3οὐ ἄι. μ.Χ. Στο ἀριστερό χέρι του κρατᾶ κέρας ἀφθονίας γεμάτο καρπούς. Ἐκτίθεται στό ἀρχαιολογικό μουσεῖο τῆς Θεσσαλονίκης.

Οἱ ἄνθρωποι δέν γνωρίζουν ποιοί εἶναι καί γι’ αὐτό δέν εἶναι σέ θέση νά διακρίνουν τό ὀρθό ἀπό τό ἐσφαλμένο, τό ὠφέλιμο ἀπό τό ἐπιβλαβές, αὐτό πού προσφέρει εὐδαιμονία ἀπό τήν ἀλγηδόνα ἡδονή, ἡ ὁποία ἐνδύεται τή λεοντή τῆς ὑπεροχῆς καί τῆς ἀφθονίας πόρων.

«Σώρευσε χρυσάφι, μάζεψε ἀσήμι, στρῶσε μονοπάτια περιπάτων, γέμισε τό σπίτι σου μέ δούλους καί τήν πόλη μέ ὀφειλέτες σου. Ἄν δέν κατανικήσεις τά πάθη τῆς ψυχῆς σοῦ, ἄν δέν βάλεις τέλος στήν ἀπληστία σου καί δέν ἀπαλλαχτεῖς ἀπό τούς φόβους καί τίς ἔγνοιες, εἶναι σάν νά προσφέρεις κρασί σέ κάποιον πού ἔχει πυρετό, σάν νά προσφέρεις μέλι σέ κάποιον πού πάσχει ἀπό χολή καί σάν νά ἑτοιμάζεις φαγητά καί λιχουδιές γιά κάποιους πού πάσχουν ἀπό κοιλιακά καί δυσεντερία, πού δέν μποροῦν νά τά συγκρατήσουν ἤ νά δυναμώσουν ἀπό αὐτά, ἀλλά πού τούς ἐπιδεινώνουν τήν κατάσταση».

Πλουτάρχου «Περί ἀρετῆς καί κακίας», Ἠθικά, τόμος 3, ἐκδόσεις Κάκτος, σελ. 95.

Ὁ παραβολικός τρόπος πού χρησιμοποιεῖ ὁ Πλούταρχος γιά νά παρουσιάσει τόν βασικό παράγοντα τῆς δομικῆς ἀστάθειας τῶν προσωπικοτήτων καί τῶν κοινωνιῶν εἶναι εὐφυής, ἀκριβής καί εὔστοχος. Πετυχαίνει τήν παθογένεια στό

Ἦθος καί ἀνηθικότητα εἶναι μεταδοτικά

Ἀττικός ἐρυθρόμορφος κύλικας (χρονολογείται γύρω στό 485-480 π.Χ.). Παρουσιάζει σκηνές ἀπό ἀθηναϊκό σχολεῖο τοῦ 5ου αἰώνα π.Χ., ἀποδίδεται στόν ἀγγειογράφο Δούρη καί ἐκτίθεται στό Ἀρχαιολογικό Μουσεῖο τοῦ Βερολίνου.

«Πρέπει, γενικά, νά ἐμποδίζουμε τά παιδιά ἀπό τό νά συναναστρέφονται φαύλους ἀνθρώπους, δεδομένου ὅτι παίρνουν κάποιο μέρος τῆς κακίας τους. Αὐτό τό παράγγελμα δίνει ὁ Πυθαγόρας μέ τίς αἰνιγματώδεις φράσεις του, τίς ὁποῖες θά παραθέσω καί θά ἐξηγήσω· αὐτές, ἄλλωστε, ἔχουν σημαντική συμβολή ὅσον ἀφορᾶ τήν ἀπόκτηση τῆς ἀρετῆς. Γιά παράδειγμα:“Μήν δοκιμάσεις μελανούρια”, πού σημαίνει μή συναναστρέφεσαι μαύρους στήν ψυχή, γιά τόν κακό τους χαρακτήρα.

“Μήν περνᾶς πάνω ἀπό τόν ζυγό”, πού σημαίνει ὅτι πρέπει νά σέβεσαι ἰδιαίτερα τή δικαιοσύνη καί νά μήν τήν παραβαίνεις.“Μήν κάθεσαι πάνω σέ χοίνικα”, δηλαδή νά ἀποφεύγεις τήν

Σ’ ἕνα γράμμα ὅλη ἡ ἀλήθεια

«Νομίζω, λοιπόν, ὅτι τὸ γράμμα Ε δὲ συμβολίζει οὔτε ἀριθμὸ οὔτε σειρὰ οὔτε σύνδεσμο οὔτε κάποιο ἄλλο ἀπὸ τὰ ἐλλιποῦς σημασίας μόρια. Ἀλλὰ εἶναι μία αὐτοτελὴς προσαγόρευση καὶ προσφώνηση τοῦ θεοῦ, ἡ ὁποία μὲ τὴν ἐκφώνησὴ τῆς κάνει αὐτὸν που τὴν πρόφερε νὰ συλλαμβάνει τὴν δύναμη τοῦ θεοῦ. Γιατὶ ὁ θεὸς σὲ κάθε ἕναν που προσέρχεται ἐδῶ ἀπευθύνει τὸ γνῶθι σαυτὸν σὰν ἑνὸς εἴδους χαιρετισμό, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι σὲ καμιὰ περίπτωση κατώτερος ἀπὸ τὸ ‘χαῖρε’. Ἐμεῖς, πάλι, ἀπαντώντας στὸ θεὸ λέμε «εἶ-σαι»(=εἶ)», θεωρώντας ὡς ἀληθὴ, ἀψευδὴ καὶ μόνο ταιριαστὴ μόνο σ’ ἐκείνον προσφώνηση αὐτὴν ποῦ σημαίνει τὸ εἶναι».

Πλουτάρχου, «Περὶ τοῦ Ει τοῦ ἐν Δελφοῖς», 392a, ἐκδόσεις Ζῆτρος, σελ. 329

Ὁ Πλούταρχος ἦταν ὁ πρεσβύτερος τῶν ἱερέων τοῦ Ἀπόλλωνος στὸ μαντεῖο τῶν Δελφῶν καὶ ὁ καθ’ ὕλην ἁρμόδιος γιὰ τὴν ἑρμηνεία τῶν πυθικῶν χρησμῶν. Ἡ ζωὴ τοῦ καὶ τὸ ἔργο τοῦ ἀπέχουν παρασάγγας ἀπὸ τὴν ἰδέα ποῦ μπορεῖ νὰ ἀναπτύξει κάποιος ἀγχωμένος καὶ παραζαλισμένος ἄνθρωπος τῶν ἡμερῶν μᾶς περὶ τοῦ ἰδανικοῦ, κατὰ φύσιν καὶ σὺν θεῶ ζῆν. Το «Περὶ τοῦ Ει τοῦ ἐν Δελφοῖς» ἀπ’ ὅπου προέρχεται τὸ

Σ’ ἕνα γράμμα ὅλη ἡ ἀλήθεια

«Νομίζω, λοιπόν, ὅτι τὸ γράμμα Ε δὲ συμβολίζει οὔτε ἀριθμὸ οὔτε σειρὰ οὔτε σύνδεσμο οὔτε κάποιο ἄλλο ἀπὸ τὰ ἐλλιποῦς σημασίας μόρια. Ἀλλὰ εἶναι μία αὐτοτελὴς προσαγόρευση καὶ προσφώνηση τοῦ θεοῦ, ἡ ὁποία μὲ τὴν ἐκφώνησὴ τῆς κάνει αὐτὸν που τὴν πρόφερε νὰ συλλαμβάνει τὴν δύναμη τοῦ θεοῦ. Γιατὶ ὁ θεὸς σὲ κάθε ἕναν που προσέρχεται ἐδῶ ἀπευθύνει τὸ γνῶθι σαυτὸν σὰν ἑνὸς εἴδους χαιρετισμό, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι σὲ καμιὰ περίπτωση κατώτερος ἀπὸ τὸ ‘χαῖρε’. Ἐμεῖς, πάλι, ἀπαντώντας στὸ θεὸ λέμε «εἶ-σαι»(=εἶ)», θεωρώντας ὡς ἀληθὴ, ἀψευδὴ καὶ μόνο ταιριαστὴ μόνο σ’ ἐκείνον προσφώνηση αὐτὴν ποῦ σημαίνει τὸ εἶναι».
Πλουτάρχου, «Περὶ τοῦ Ει τοῦ ἐν Δελφοῖς», 392a, ἐκδόσεις Ζῆτρος, σελ. 329

Ὁ Πλούταρχος ἦταν ὁ πρεσβύτερος τῶν ἱερέων τοῦ Ἀπόλλωνος στὸ μαντεῖο τῶν Δελφῶν καὶ ὁ καθ’ ὕλην ἁρμόδιος γιὰ τὴν ἑρμηνεία τῶν πυθικῶν χρησμῶν. Ἡ ζωὴ τοῦ καὶ τὸ ἔργο τοῦ ἀπέχουν παρασάγγας ἀπὸ τὴν ἰδέα ποῦ μπορεῖ νὰ ἀναπτύξει κάποιος ἀγχωμένος καὶ παραζαλισμένος ἄνθρωπος τῶν ἡμερῶν μᾶς περὶ τοῦ ἰδανικοῦ, κατὰ φύσιν καὶ σὺν θεῶ ζῆν. Το «Περὶ τοῦ Ει τοῦ ἐν Δελφοῖς» ἀπ’ ὅπου προέρχεται τὸ

Ανθελληνικές ομιλούσες κεφαλές

Ο κόσμος της τηλεόρασης στη χώρα μας, σχεδόν πάντοτε τέμνεται με την κακοποίηση του πολιτικού λόγου. 

«Αν λοιπόν οι νέοι δεν έχουν τη δυνατότητα ν' ακούνε ούτε είναι συνηθισμένοι ν' αποκομίζουν όφελος από την ακρόαση, τότε ο λόγος τους είναι πραγματικά άκαρπος. [...] Λέγεται, άλλωστε, ότι η φύση έδωσε στον καθένα μας δύο αφτιά και μία γλώσσα, γιατί οφείλει να μιλάει λιγότερο απ' ό,τι ακούει. [...] Όσοι όμως αντιδρούν αμέσως, μιλώντας όσο ακόμη μιλούν οι άλλοι, χωρίς ν' ακούνε ή να ακούγονται, διαπράττουν ασχήμια».
Πλούταρχος, «Ίσις και Όσιρις», «Περί του Ακούειν», κεφ.3-4, σελ. 45-47, εκδόσεις Ζήτρος

«Ασχήμια». Η λέξη με την οποία κλείνει το απόσπασμα από το έργο του Βοιωτού ιστορικού, βιογράφου και φιλοσόφου που παρατέθηκε προηγουμένως, λειτουργούσε αποτροπαϊκά καθ' όλη τη διάρκεια της ελληνικής αρχαιότητας. Αν επιθυμούσαμε να εντοπίσουμε τι θα μπορούσαν να ταυτίσουν οι αρχαίοι Έλληνες με το «απόλυτο κακό», θα έπρεπε να ανατρέξουμε στις έννοιες της ασχήμιας και της ύβρεως – τα βασικά συστατικά της καθημερινής πρακτικής της «ελίτ» του σιδηρού γένους μας. Ο Πλούταρχος δεν μπόρεσε να παραβιάσει τις προδιαγραφές του σεβασμού στο μέτρο και την ομορφιά που θεσμοθέτησαν οι πρόγονοί μας, παρά τις ιδιαιτέρως εκτεταμένες επαφές που είχε με την Ρώμη και τον ισχυρό αλλά αψύ και σχετικά ακαλλιέργητο και ρηχό κόσμο της. Η έλλογη σιωπή, μια από τις εκθεωμένες αρετές που όφειλαν να