«Τὴν μὲν γὰρ ἀληθεστάτην πρόφασιν, ἀφανεστάτην δὲ λόγῳ, τοὺς Ἀθηναίους ἡγοῦμαι μεγάλους γιγνομένους καὶ φόβον παρέχοντας τοῖς Λακεδαιμονίοις ἀναγκάσαι ἐς τὸ πολεμεῖν».
Θουκυδίδου «Ἱστορίαι» (1.23.6)
Ο ακαδημαϊκός, συγγραφέας, διπλωμάτης και πολιτικός Άγγελος Βλάχος (1915 − 2003), που έχει μεταφέρει με υποδειγματικό τρόπο το κείμενο του Θουκυδίδη στη νέα ελληνική, αποδίδει* το εναρκτήριο απόσπασμα ως εξής: «Η πραγματική, βέβαια, αλλά ανομολόγητη αιτία ήταν, καθώς νομίζω, το ότι η μεγάλη ανάπτυξη της Αθήνας φόβισε τους Λακεδαιμόνιους και τους ανάγκασε να πολεμήσουν».
Η ερμηνεία της βαθυτέρας και αφανούς αιτίας του ξεσπάσματος του Πελοποννησιακού πολέμου από τον Θουκυδίδη, έχει, κατά κάποιον παράδοξο τρόπο, «στοιχειώσει» τα συστήματα σκέψης μικρών και μεγάλων δυνάμεων, συμμαχιών και συνασπισμών χωρών εδώ και αιώνες – αν όχι χιλιετίες. Όσοι διαχειρίζονται πολιτικούς, οικονομικούς, πολιτισμικούς και κυρίως στρατιωτικούς πόρους, βασιζόμενοι στην θουκυδίδεια ερμηνεία της -μοιραίας για τον αρχαίο ελληνικό κόσμο- σύρραξης Αθηναίων και Σπαρτιατών, έχουν μία προτεραιότητα: να υπολογίσουν ποιοι εκ των ανταγωνιστικών προς αυτούς δυνάμεων πλησιάζουν να ξεπεράσουν το σημείο ισχύος, πέρα από το οποίο δεν υπάρχει επιστροφή και δεν μπορεί να υπάρξει επιλογή πέραν της υποταγής ή μιας ατελέσφορης σύγκρουσης.
Θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος, ότι ο Θουκυδίδης -και ειδικά η αντίληψη που διέπει το συγκεκριμένο χωρίο από το έργο του- είναι ο βασικός… σύμβουλος στρατηγικής στα περισσότερα στρατιωτικά επιτελεία του κόσμου. Ουδείς επιθυμεί ο εχθρός του να καταστεί μη αντιμετωπίσιμος. Γι’ αυτό αισθάνεται την ιστορική υποχρέωση ν’ ανοίξει πρώτος τον...
...θανάσιμο χορό του πολέμου. Να χτυπήσει πρώτος, έστω στο «παρά πέντε», για να διατηρήσει ελπίδες επικράτησης.Τούτη η περί επιβίωσης κι ανταγωνισμού σύλληψη, που κατέληξε να ορίζει το παίγνιο του ανταγωνισμού των περιφερειακών δυνάμεων και των υπερδυνάμεων, ενδυναμώθηκε περαιτέρω με την απήχηση που είχε το βιβλίο του Graham Allison με τίτλο “Destined for War: Can America and China Escape Thucydides’s Trap?”**. Εδώ αξίζει να σημειωθεί πόσο καλός και ελεήμων εργοδότης αποδείχθηκε ότι είναι ο Θουκυδίδης, ο οποίος με το έργο του δημιούργησε έναν σημαντικό κλάδο στην βιομηχανία παραγωγής… σκέψης. Με την ανάλυση, εκλαΐκευση και -συχνά παραχάραξη του πνεύματος- των έργων του βιοπορίζονται εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι στον κόσμο. Άλλοι είναι απλοί ανεμοπώλες κι άλλοι μπορεί ν’ αποδειχθούν χρήσιμοι σ’ εκείνους που τους πληρώνουν.
Ωστόσο, η χρήση του επίμαχου χωρίου για την εκτίμηση της πορείας των σχέσεων ΗΠΑ και Κίνας είναι αναμφίβολα παραπλανητική. Ο λόγος της παραπλάνησης είναι η αποσπασματική παρουσίασή του. Αποτελεί ασυγχώρητο σφάλμα η εξέταση των αιτιών μιας σύρραξης δίχως να συνυπολογίζεται η ιεράρχηση των συνεπειών των διαφορετικών τύπων πολέμων. Ο Θουκυδίδης, που μας εξιστορεί τον σημαντικότερο μέχρι την εποχή του εμφύλιο πόλεμο των Ελλήνων, καθιστά σαφές ότι μια εσωτερική σύγκρουση, όπως εκείνη των Αθηναίων με τους Σπαρτιάτες είναι πολύ πιο επώδυνη για το έθνος. Πριν μιλήσει για τα αίτια του Πελοποννησιακού, αναφέρει (στο [1.23.1]):
«Απ᾽ όλα τα προηγούμενα πολεμικά γεγονότα, το μεγαλύτερο ήταν ο Περσικός πόλεμος, ο οποίος τερματίστηκε με δυο ναυμαχίες και δύο μάχες, ενώ ο σημερινός πόλεμος κράτησε παρά πολλά χρόνια και προκάλεσε τόσες συμφορές στην Ελλάδα, όσες δεν είχε ποτέ πάθει σε ανάλογο χρονικό διάστημα. Ποτέ άλλοτε δεν κυριεύτηκαν και δεν καταστράφηκαν τόσες πολιτείες είτε από βαρβάρους είτε από Έλληνες που πολεμούσαν μεταξύ τους. Σε πολλές, μάλιστα, πολιτείες, αφού καταστράφηκαν, εγκαταστάθηκε καινούργιος πληθυσμός. Ποτέ άλλοτε δεν έγιναν τόσες εξορίες και δεν σκοτώθηκαν τόσοι άνθρωποι, είτε στον πόλεμο είτε σ᾽ εμφυλίους σπαραγμούς».
Εδώ, κάθε αντικειμενικά σκεπτόμενος αναλυτής οφείλει να υποβάλει στον εαυτό του μερικά ερωτήματα που αφορούν τις σχέσεις ΗΠΑ και Κίνας: Ποια χώρα ταλανίζεται περισσότερο από εσωτερικές έριδες και διχασμό; Σε ποια εκ των δύο χωρών περίπου το ήμισυ του πληθυσμού εκδηλώνει ανοιχτή εχθρότητα για τις αντιλήψεις και τον τρόπο ζωής του άλλου μισού; Σε ποια χώρα θεωρείται πρόοδος η αντιστροφή των αξιών και εξελίσσονται συζητήσεις σχετικά με τον αριθμό των… φύλων;
Και η σημαντικότερη ερώτηση όλων: Που είναι πιθανότερο να ξεσπάσει εμφύλιος πόλεμος; Στις ΗΠΑ ή στην Κίνα;
Ο Θουκυδίδης δεν ζει για να μας πει την άποψή του. Ωστόσο, αν «ζυγίσουμε» τα πράγματα με βάση την Ιστορία που έγραψε, θα διαπιστώσουμε ότι η Κίνα έχει σημαντικό προβάδισμα στον αγώνα δρόμου αλλά και τη μάχη κόντρα στον χρόνο (που είναι η κρισιμότερη όλων) σε σχέση με τις ΗΠΑ.
* Θουκυδίδου, «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου». Αθήνα: 2008, εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της “Εστίας” Ι.Δ. Κολλάρου & Σιας.
** Graham Allison “Destined for War: Can America and China Escape Thucydides’s Trap?”, Βοστώνη:2017, εκδόσεις Houghton Mifflin Harcourt
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου