ΤὉ ΚΑΤΕΠΕΙΓΟΝ ΤΗΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ

Μωσαϊκό τοῦ 1οὐ αἰώνα μ.Χ. πού βρέθηκε σέ ἀνασκαφές στή Μονή τοῦ Αγ. Γρηγορίου στή Ρώμη.

«Γνῶθι σαὐτὸν» Δελφικό παράγγελμα.

«Ξέρεις ποιός εἶμαι ἐγώ, ρε;» Νεοελλαδικό πρόσταγμα ταυτοτικού ετερoπροσδιορισμοῦ.

Ὁ Παυσανίας στό «Ἑλλάδος Περιήγησις» (βιβλίο 10, κ. 24, στ.1-13) μᾶς λέει ὅτι τό Μηδέν ἄγαν καί τό Γνῶθι σαὐτὸν εἶναι δυό ἀπό τά ρητά πού ὑπάρχουν στόν πρόναο στούς Δελφούς καί εἶναι χρήσιμα γιά τή ζωή τῶν ἀνθρώπων. Οἱ παραδόσεις πού εἶχε ἀκούσει ὁ Παυσανίας ἀποδίδουν τά δελφικά παραγγέλματα σέ ἐκείνους «πού οἱ Ἕλληνες λένε ὅτι ἔγιναν σοφοί». Στη συνέχεια μᾶς τούς παραθέτει ἀναλυτικά: «Αὐτοί ἦταν ἀπό τήν Ἰωνία ὁ Θαλῆς ὁ Μιλήσιος καί ὁ Βίας ὁ Πριηνέας, ὁ Πιττακός ὁ Μυτιληναίος ἀπό τούς Αιολεῖς τῆς Λέσβου, ὁ Κλεόβουλος ὁ Λίνδιος ἀπό τούς Δωριεῖς τῆς Ἀσίας, ὁ Ἀθηναῖος Σόλωνας καί ὁ Σπαρτιάτης Χίλωνας. Ὁ Πλάτωνας, ὁ γιός τοῦ Αρίστωνα, ἀναφέρει ὡς ἕβδομο ἀντί γιά τόν Περίανδρο, τόν γιό τοῦ Κυψέλου, τόν Μύσωνα τόν Χηνέα· οἱ Χῆνες εἶναι κωμόπολη στό βουνό Οἴτη. Αὐτοί λοιπόν οἱ ἄνδρες πῆγαν στούς Δελφούς καί ἀφιέρωσαν στόν Ἀπόλλωνα τά ἀποφθέγματα 'γνώρισε τόν ἑαυτό σου' καί 'τίποτε ὑπερβολικό'».

Ἡ ἄποψη τοῦ Παυσανία εἶναι μία ἀπό τίς κρατοῦσες σχετικά μέ τήν προέλευση τοῦ γνῶθι σαὐτὸν. Την προτεραιότητα καί τό ἐπεῖγον τῆς ἀναζήτησης τοῦ ἀληθοῦς ἑαυτοῦ τήν εἶχε ἀναδείξει καί ὁ Σωκράτης στήν «Ἀπολογία» του (38a5-6) μέ τό «ὁ δέ ἀνεξέταστος βίος οὐ βιωτὸς ἀνθρώπῳ» (ἡ ζωή χωρίς αὐτοεξέταση δέν εἶναι αξιοβίωτη).

Τό σύνολο τῶν ἐπιτευγμάτων καί τῶν ἐπιδιώξεων τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ κόσμου ἰσορροποῦσε πάνω

Σ’ ἕνα γράμμα ὅλη ἡ ἀλήθεια

«Νομίζω, λοιπόν, ὅτι τὸ γράμμα Ε δὲ συμβολίζει οὔτε ἀριθμὸ οὔτε σειρὰ οὔτε σύνδεσμο οὔτε κάποιο ἄλλο ἀπὸ τὰ ἐλλιποῦς σημασίας μόρια. Ἀλλὰ εἶναι μία αὐτοτελὴς προσαγόρευση καὶ προσφώνηση τοῦ θεοῦ, ἡ ὁποία μὲ τὴν ἐκφώνησὴ τῆς κάνει αὐτὸν που τὴν πρόφερε νὰ συλλαμβάνει τὴν δύναμη τοῦ θεοῦ. Γιατὶ ὁ θεὸς σὲ κάθε ἕναν που προσέρχεται ἐδῶ ἀπευθύνει τὸ γνῶθι σαυτὸν σὰν ἑνὸς εἴδους χαιρετισμό, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι σὲ καμιὰ περίπτωση κατώτερος ἀπὸ τὸ ‘χαῖρε’. Ἐμεῖς, πάλι, ἀπαντώντας στὸ θεὸ λέμε «εἶ-σαι»(=εἶ)», θεωρώντας ὡς ἀληθὴ, ἀψευδὴ καὶ μόνο ταιριαστὴ μόνο σ’ ἐκείνον προσφώνηση αὐτὴν ποῦ σημαίνει τὸ εἶναι».

Πλουτάρχου, «Περὶ τοῦ Ει τοῦ ἐν Δελφοῖς», 392a, ἐκδόσεις Ζῆτρος, σελ. 329

Ὁ Πλούταρχος ἦταν ὁ πρεσβύτερος τῶν ἱερέων τοῦ Ἀπόλλωνος στὸ μαντεῖο τῶν Δελφῶν καὶ ὁ καθ’ ὕλην ἁρμόδιος γιὰ τὴν ἑρμηνεία τῶν πυθικῶν χρησμῶν. Ἡ ζωὴ τοῦ καὶ τὸ ἔργο τοῦ ἀπέχουν παρασάγγας ἀπὸ τὴν ἰδέα ποῦ μπορεῖ νὰ ἀναπτύξει κάποιος ἀγχωμένος καὶ παραζαλισμένος ἄνθρωπος τῶν ἡμερῶν μᾶς περὶ τοῦ ἰδανικοῦ, κατὰ φύσιν καὶ σὺν θεῶ ζῆν. Το «Περὶ τοῦ Ει τοῦ ἐν Δελφοῖς» ἀπ’ ὅπου προέρχεται τὸ

Σ’ ἕνα γράμμα ὅλη ἡ ἀλήθεια

«Νομίζω, λοιπόν, ὅτι τὸ γράμμα Ε δὲ συμβολίζει οὔτε ἀριθμὸ οὔτε σειρὰ οὔτε σύνδεσμο οὔτε κάποιο ἄλλο ἀπὸ τὰ ἐλλιποῦς σημασίας μόρια. Ἀλλὰ εἶναι μία αὐτοτελὴς προσαγόρευση καὶ προσφώνηση τοῦ θεοῦ, ἡ ὁποία μὲ τὴν ἐκφώνησὴ τῆς κάνει αὐτὸν που τὴν πρόφερε νὰ συλλαμβάνει τὴν δύναμη τοῦ θεοῦ. Γιατὶ ὁ θεὸς σὲ κάθε ἕναν που προσέρχεται ἐδῶ ἀπευθύνει τὸ γνῶθι σαυτὸν σὰν ἑνὸς εἴδους χαιρετισμό, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι σὲ καμιὰ περίπτωση κατώτερος ἀπὸ τὸ ‘χαῖρε’. Ἐμεῖς, πάλι, ἀπαντώντας στὸ θεὸ λέμε «εἶ-σαι»(=εἶ)», θεωρώντας ὡς ἀληθὴ, ἀψευδὴ καὶ μόνο ταιριαστὴ μόνο σ’ ἐκείνον προσφώνηση αὐτὴν ποῦ σημαίνει τὸ εἶναι».
Πλουτάρχου, «Περὶ τοῦ Ει τοῦ ἐν Δελφοῖς», 392a, ἐκδόσεις Ζῆτρος, σελ. 329

Ὁ Πλούταρχος ἦταν ὁ πρεσβύτερος τῶν ἱερέων τοῦ Ἀπόλλωνος στὸ μαντεῖο τῶν Δελφῶν καὶ ὁ καθ’ ὕλην ἁρμόδιος γιὰ τὴν ἑρμηνεία τῶν πυθικῶν χρησμῶν. Ἡ ζωὴ τοῦ καὶ τὸ ἔργο τοῦ ἀπέχουν παρασάγγας ἀπὸ τὴν ἰδέα ποῦ μπορεῖ νὰ ἀναπτύξει κάποιος ἀγχωμένος καὶ παραζαλισμένος ἄνθρωπος τῶν ἡμερῶν μᾶς περὶ τοῦ ἰδανικοῦ, κατὰ φύσιν καὶ σὺν θεῶ ζῆν. Το «Περὶ τοῦ Ει τοῦ ἐν Δελφοῖς» ἀπ’ ὅπου προέρχεται τὸ