Ἀσιατική ἀλαζονεία, ἑλληνική νέμεσις

«Ἡ Ναυμαχία τῆς Σαλαμίνας». Πίνακας τοῦ Κωνσταντίνου Βολανάκἡ (1837-1907)

«Ἄν συντρίψουμε τούς Ἀθηναίους καί τούς γείτονές τους, πού ζοῦν στήν χώρα τοῦ Φρύγα Πέλοπα, θά ἐπεκτείνουμε τόσο τήν Περσία, ὥστε τά σύνορά της θά φτάνουν στόν οὐρανό τοῦ Δία καί ὁ ἥλιος δέν θά βλέπει παρά μόνο χῶρες πού μᾶς ἀνήκουν. Μέ τήν βοήθεια σας, θά διασχίσω ὁλόκληρη τήν Εὐρώπη καί θά τήν κάνω μία μοναδική χώρα. Γιατί, ἄν ἀληθεύουν ὅσα μοῦ λένε, δέν ὑπάρχει οὔτε μία πόλη ἤ ἔθνος στόν κόσμο πού εἶναι ἱκανό νά μᾶς ἀποκρούσει, μόλις βγάλουμε τά Ἑλληνικά ἔθνη ἀπό τή μέση. Ἔτσι, ἀθῶοι καί ἔνοχοι θά ὑποστοῦν ὅλοι τόν ζυγό τῆς δουλείας».

Ἡροδότου «Ἱστορία 7 - Πολύμνια», κεφ. 8, Ἀθήνα: 1992, ἐκδόσεις Κάκτος, σελ. 47.

Μιά κεντρική ἰδέα πού διαπερνοῦσε τό σύνολο τοῦ ἀρχαίου ἀλλά καί τοῦ νεότερου ἑλληνικοῦ κόσμου ἦταν ἡ σκληρή τιμωρία πού ἐπιφύλασσαν οἱ θεοί γιά ὅλους ὅσοι ξεπερνοῦσαν τό μέτρο.

Ἡ ἀλαζονεία τοῦ ἰσχυροῦ καί ἡ περιφρόνηση τοῦ ἄγραφου νόμου γιά αὐτοκυριαρχία θεωρεῖτο ὅτι ὁδηγοῦσαν στόν ὄλεθρο. Στο 7ο βιβλίο τῆς Ἱστορίας τοῦ Ἡροδότου ὁ Ξέρξης καί ὁ Μαρδόνιος, μέ τούς λόγους τους, ἀναδεικνύονται σέ πρωταθλητές τῆς ἔπαρσης. Ὁ Ξέρξης ἐπιθυμεῖ, καταλαμβάνοντας τήν Ἑλλάδα, νά ἑνώσει τήν Εὐρώπη σέ μία χώρα, τῆς ὁποίας τά σύνορα θά φτάνουν «στόν οὐρανό τοῦ Δία», ἐνῶ «ἀθῶοι καί ἔνοχοι θά ὑποστοῦν τόν ζυγό τῆς δουλείας». Κάτι σάν τήν παγκοσμιοποίηση πού κηρύσσουν σήμερα οἱ

Ἐθνική ὁμοιογένεια καί πολυπολιτισμός

Οἱ Ἀθηναῖοι «τούς ὁμοφύλους πρέπει νά τούς πολεμοῦν μέχρι τή νίκη […], ἐνῶ τούς βαρβάρους νά τούς πολεμοῦν μέχρι τήν ἐξόντωση» (Πλάτων, Μενέξενος 242d).

Ὁ βαρβαρισμός γιά τόν Πλάτωνα δέν εἶναι μόνο ἡ πληθυσμιακή ἀλλοίωση τῆς πόλεως, ἀλλά καί ἡ πάσης φύσεως ἐκχώρηση πνευματικοῦ χώρου στούς ξένους.

«Αἰτία τοῦ πολιτεύματός μας τούτου εἶναι ἡ ἰσοτιμία στή γέννηση. Διότι οἱ ἄλλες πόλεις δημιουργήθηκαν ἀπό ἀνθρώπους κάθε εἴδους καί στοιχεῖα ἀνώμαλα, μέ συνέπεια ἀνώμαλα νά εἶναι καί τά πολιτεύματά τούς, τυραννίδες καί ὀλιγαρχίες. Κατοικοῦν, λοιπόν, θεωρώντας οἱ μέν τούς δέ ἄλλοτε δούλους καί ἄλλοτε κυρίους. Ἐμεῖς, ὅμως, καί οἱ δικοί μᾶς γεννημένοι ὅλοι ἀδελφοί ἀπό μία μητέρα δέν ἀξιώνουμε νά γίνουμε οὔτε δοῦλοι οὔτε κύριοι μεταξύ μας, ἀλλά ἡ ἀπό τή φύση ἰσότιμη καταγωγή μᾶς ὑποχρεώνει νά ἐπιζητοῦμε τήν ἰσότητα σύμφωνα μέ τόν νόμο καί νά μήν ὑποχωροῦμε σέ κανέναν ἄλλον μεταξύ μας, παρά σέ ὅποιον ἐκδηλώνει ἀρετή καί φρόνηση».

Πλάτωνος «Μενέξενος», 238 d-e, ἐκδόσεις Κάκτος: Ἀθήνα 1993, σ. 185

Σ’ αὐτόν τόν διάλογο, ὁ Σωκράτης ἀφηγεῖται στόν νεαρό Μενέξενο τόν ἐπιτάφιο λόγο ποῦ σκόπευε νά ἐκφωνήσει ἡ Ἀσπασία, ἡ σύζυγος τοῦ Περικλῆ, γιά τούς πεσόντες ὑπέρ πατρίδος. Αὐτός ὁ λόγος εἶναι ἕνας διθύραμβος στήν πόλη τῶν Ἀθηνῶν, ἡ ὁποία ἐγκωμιάζεται ὡς μητέρα τῶν πολιτῶν της, ὡς στοργική τροφός παιδιῶν πού ἔβγαλε ἀπό τά σπλάχνα της καί ὡς πρόμαχος ὁλόκληρης τῆς Ἑλλάδος. Τό πολίτευμα τῶν Ἀθηνῶν, ὅπως εὔστοχα τό προσδιορίζει ἡ Ἀσπασία, τῆς ὁποίας τά λόγια μεταφέρει ὁ Σωκράτης, εἶναι «ἀριστοκρατία μέ τήν ἐπιδοκιμασία τοῦ λαοῦ.[…] Ὁ λαός διατηρεῖ τά περισσότερα πολιτικά ἀξιώματα καί ἀπονέμει τήν ἐξουσία καί τή δύναμη σέ ὅσους κάθε φορά θεωρεῖ ἀρίστους». Φυσικά, τούτη ἡ ἀληθινά ἀριστοκρατική ἀντίληψη γιά τήν ἐκχώρηση ἐξουσιῶν σέ ἀντιπροσώπους ἔρχεται σέ εὐθεία ἀντίθεση μέ τά δηλητηριώδη ἰδεολογικά νέφη πού σκορπίζουν οἱ εμπροσθοφύλακες τῆς παρακμῆς, οἱ ὁποῖοι θεωροῦν τήν ἀριστεῖα «ρετσινιά».

Ἡ συνεκτική οὐσία ποῦ διατηρεῖ τήν ψυχή, τό πνεῦμα καί τήν ἁπτή πραγματικότητα τῶν Ἀθηνῶν συμπαγή καί ἀκατάβλητα στίς δοκιμασίες τῶν περιστάσεων, στίς ἐχθρικές ἐπιδρομές καί στούς